ตอนที่ 5 — สมบัติอันล้ำค่าแห่งใจที่สงบนิ่ง

กาลเวลาผันผ่าน ดุจสายน้ำที่ไหลเรื่อยจากต้นธารสู่มหาสมุทร พ่อแสงยังคงเป็นพ่อแสงคนเดิม มิได้เปลี่ยนแปลงไปตามกระแสโลกที่หมุนวน หากแต่ภายในจิตใจของเขา เปี่ยมล้นด้วยความสงบเย็นและปัญญาอันลึกซึ้ง ที่สั่งสมมาจากประสบการณ์ตรงกับท้องทะเลและชีวิตอันเรียบง่าย เขาได้ค้นพบแล้วว่าความสุขที่แท้จริงนั้น ‌มิได้อยู่ในการแสวงหาสิ่งใดจากภายนอก หากแต่สถิตอยู่ในใจอันสงบนิ่งของเขาเอง

เช้าตรู่วันหนึ่ง แสงอรุณแรกแย้มสาดส่องต้องผิวน้ำทะเลเป็นประกายระยิบระยับ พ่อแสงออกเรือคู่ใจพร้อมกับต๋อง ชายหนุ่มที่บัดนี้เติบโตเป็นชาวประมงเต็มตัว มิใช่เพียงร่างกายที่กำยำขึ้น หากแต่จิตใจของเขาก็สุขุมเยือกเย็นกว่าเก่ามากนัก ต๋องยังคงขยันขันแข็งในการทอดแหหาปลา ​แต่สายตาที่เขามองท้องทะเลนั้น มิได้เต็มไปด้วยความกระวนกระวายหรือความโลภอยากได้เหมือนเมื่อครั้งยังเยาว์วัย หากแต่แฝงไว้ด้วยความเข้าใจในธรรมชาติของผืนน้ำอันกว้างใหญ่

"วันนี้คลื่นลมสงบดีนะครับพ่อแสง" ต๋องเอ่ยขึ้น เสียงของเขาแผ่วเบาไปกับสายลม ขณะที่เรือแล่นไปบนผิวน้ำที่ราบเรียบราวกับผืนกระจกสะท้อนฟ้า

พ่อแสงพยักหน้าช้าๆ ดวงตาของเขาทอดมองไปไกลสุดลูกหูลูกตา "ใช่แล้ว ‍ต๋องเอ๋ย ทะเลก็เหมือนใจคนเรานั่นแหละ บางวันก็สงบนิ่ง บางวันก็ปั่นป่วนโหมกระหน่ำ แต่ไม่ว่าจะยังไง เราก็ต้องเรียนรู้ที่จะอยู่กับมันให้ได้ ไม่ใช่พยายามจะไปฝืนมัน"

ต๋องพยักหน้าหงึกๆ พลางรำลึกถึงคำสอนเก่าๆ ‌ของพ่อแสง "ผมเริ่มเข้าใจแล้วครับ ที่พ่อแสงสอนเรื่องการปล่อยวางน่ะ ผมลองทำดูแล้ว มันทำให้ผมสบายใจขึ้นเยอะเลย ไม่ต้องไปแบกรับความผิดหวังเวลาที่ไม่ได้ปลา หรือเวลาที่เจอพายุฝน"

พ่อแสงยิ้มกว้าง รอยยิ้มนั้นเปี่ยมด้วยความเมตตาและเข้าใจ ‍"นั่นแหละถูกต้องแล้วลูกเอ๋ย ความทุกข์ส่วนใหญ่ในชีวิตคนเราน่ะ มันไม่ได้มาจากสิ่งที่เราเจอหรอก แต่มันมาจากใจของเราที่ไปยึดติดกับสิ่งเหล่านั้นต่างหาก ถ้าเราปล่อยวางได้ ใจเราก็เป็นสุข"

วันนี้ พ่อแสงไม่ได้ทอดแหเลยแม้แต่ครั้งเดียว เขานั่งอยู่หัวเรือ ​ปล่อยให้สายลมและกระแสน้ำพาเรือของเขาค่อยๆ ลอยลำไปเรื่อยๆ อย่างไร้จุดหมายที่แน่นอน เขาหันไปบอกต๋องด้วยน้ำเสียงที่นุ่มนวล "บางวัน เราก็ไม่จำเป็นต้องได้อะไรกลับมาหรอกนะต๋อง แค่ได้ออกมารับลมทะเล ได้มองดูความงามของธรรมชาติ ​ได้ยินเสียงคลื่นกระทบเรือ ได้หายใจเอาอากาศบริสุทธิ์เข้าไปเต็มปอด นี่ก็ถือเป็นกำไรของชีวิตแล้ว"

ต๋องยังคงทอดแหและหาปลาตามปกติ เขายังคงต้องเลี้ยงดูครอบครัว แต่ในขณะที่เขากำลังทำงานอยู่นั้น เขาก็อดไม่ได้ที่จะสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงอันน่าอัศจรรย์ในตัวพ่อแสง พ่อแสงดูมีความสุขอยู่ตลอดเวลา ไม่ว่าจะได้ปลามากน้อยแค่ไหน ​หรือแม้แต่วันที่ไม่ได้ปลาเลย ใบหน้าของเขาเปี่ยมไปด้วยความเมตตาและรอยยิ้มที่มาจากใจจริง เป็นรอยยิ้มที่สงบและเย็นสบาย เหมือนกับผิวน้ำทะเลในยามที่ไร้คลื่นลม

ขณะที่เรือลอยลำอยู่กลางทะเล พ่อแสงมองเห็นฝูงปลาเล็กๆ นับร้อยนับพันแหวกว่ายอยู่ใต้น้ำ เขาเห็นปลาตัวใหญ่ไล่ล่าปลาตัวเล็กๆ เป็นอาหาร นกทะเลสีขาวโฉบลงจับปลาจากผิวน้ำขึ้นไปกิน วัฏจักรของชีวิตดำเนินไปอย่างไม่หยุดยั้ง ทุกชีวิตพึ่งพาอาศัยกันและกันอย่างเป็นธรรมชาติ พ่อแสงรู้สึกถึงความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับสรรพสิ่งเหล่านั้น ราวกับว่าเขาเป็นส่วนหนึ่งของผืนน้ำ ผืนฟ้า และทุกชีวิตที่อาศัยอยู่ในนั้น

"เราคือส่วนหนึ่งของทะเลนี้" เขาคิดในใจอย่างสงบ "ไม่ว่าจะเป็นปลา น้ำ ลม หรือแม้แต่ตัวเราเอง ทุกสิ่งล้วนเชื่อมโยงกัน ไม่มีอะไรแยกขาดออกจากกันได้เลย ทุกสิ่งล้วนเป็นหนึ่งเดียวกัน"

เขาหวนนึกถึงคำว่า "ความมั่งคั่งที่แท้จริงมิได้อยู่ที่ปลาในแห แต่อยู่ที่ใจอันสงบนิ่ง" ที่เขาได้ยินมาตั้งแต่ยังหนุ่มจากพระธุดงค์รูปหนึ่งที่เคยมาปักกลดริมหาด ตอนนี้เขาเข้าใจความหมายของประโยคนี้อย่างลึกซึ้งที่สุดแล้ว ปลาในแหเป็นเพียงความมั่งคั่งชั่วคราว ที่เกิดขึ้นแล้วก็จากไปตามกาลเวลาและโชคชะตา แต่ใจที่สงบนิ่ง ปราศจากกิเลสและความยึดมั่นถือมั่นต่างหาก คือสมบัติอันล้ำค่าที่ไม่ว่าพายุจะโหมกระหน่ำเพียงใดก็ไม่สามารถพรากไปจากเขาได้

ความสงบในจิตใจของพ่อแสงไม่ได้หมายถึงการไร้อารมณ์ หรือการเป็นคนเย็นชา หากแต่หมายถึงการที่เขารับรู้อารมณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นได้อย่างมีสติ ไม่ปล่อยให้อารมณ์เหล่านั้นเข้ามาครอบงำจิตใจ ไม่ว่าจะเป็นความสุข ความทุกข์ ความโกรธ ความกังวล หรือความกลัว เขาก็แค่สังเกตดูมัน เหมือนกับเฝ้ามองคลื่นที่ซัดเข้าฝั่งแล้วก็จากไป โดยไม่เข้าไปเกาะเกี่ยวหรือจมดิ่งไปกับมัน

เขาได้เรียนรู้ที่จะยอมรับทุกสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องดีหรือเรื่องร้าย เขาเข้าใจแล้วว่าทุกสิ่งล้วนมีเหตุปัจจัยของมัน การพยายามควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ มีเพียงการปล่อยวางและยอมรับเท่านั้น ที่จะนำมาซึ่งสันติสุขที่แท้จริง

ในช่วงบั้นปลายชีวิต พ่อแสงกลายเป็นเหมือนอาจารย์ผู้ไม่เคยสอนด้วยคำพูดมากมาย แต่สอนด้วยวิถีชีวิตและการกระทำอันเรียบง่าย ชาวประมงรุ่นใหม่ๆ หลายคนเข้ามาปรึกษาและขอคำแนะนำจากเขา ไม่ใช่แค่เรื่องการหาปลา แต่เป็นเรื่องการใช้ชีวิต พ่อแสงมักจะตอบด้วยคำพูดที่เรียบง่าย แต่แฝงไปด้วยปัญญาอันลึกซึ้งที่เขากลั่นกรองมาจากประสบการณ์ตรง

"พ่อแสงครับ ทำไมพ่อแสงถึงไม่เคยมีเรื่องทุกข์ใจเลย" ชาวประมงหนุ่มคนหนึ่งถามด้วยความสงสัยในน้ำเสียง

พ่อแสงยิ้มอย่างอบอุ่น "ใครว่าพ่อไม่เคยทุกข์ใจเล่าลูก พ่อก็เป็นคนธรรมดา ย่อมมีทุกข์มีสุขเป็นธรรมดา แต่พ่อเรียนรู้ที่จะไม่ยึดติดกับมัน เมื่อทุกข์มาก็รับรู้ว่าทุกข์นี้มันเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไป เมื่อสุขมาก็รับรู้ว่าสุขนี้ก็เป็นเช่นนั้น แล้วก็ปล่อยให้มันผ่านไป ใจเราก็จะสงบเอง ไม่ต้องไปวิ่งตามความสุข ไม่ต้องไปหนีความทุกข์"

เขาได้พบว่าธรรมะไม่ได้เป็นสิ่งที่ต้องไปค้นหาในตำราเก่าแก่ หรือในวิหารใหญ่โตที่ห่างไกล แต่ธรรมะอยู่ในทุกย่างก้าวของชีวิต อยู่ในการทอดแห อยู่ในการนำทางเรือ อยู่ในเสียงคลื่นที่ซัดสาด อยู่ในการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติที่หมุนเวียนไปตามฤดูกาล และอยู่ในลมหายใจเข้าออกของเราเอง

เมื่อดวงอาทิตย์เริ่มคล้อยต่ำลับขอบฟ้า ท้องทะเลสะท้อนแสงสีทองอร่ามราวกับภาพวาดจากสรวงสวรรค์ พ่อแสงยังคงนั่งอยู่บนเรือของเขา มองดูความงดงามของธรรมชาติที่กำลังเปลี่ยนผ่านยามสนธยา ดวงตาของเขาเปี่ยมไปด้วยความเมตตาและความเข้าใจในสรรพสิ่ง

เขากลับเข้าฝั่งพร้อมกับต๋อง แสงสุดท้ายของวันกำลังจะลับหายไป วันนี้พ่อแสงไม่ได้ปลาเลยแม้แต่ตัวเดียว แต่ต๋องได้ปลามาเต็มลำเรือ เขารู้สึกยินดีและภาคภูมิใจ ต๋องแบ่งปลาให้พ่อแสงจำนวนมาก แต่พ่อแสงปฏิเสธอย่างสุภาพ "พ่อมีพอแล้ว แค่ได้ออกมาสัมผัสทะเลวันนี้ ได้เห็นความงามของมัน ได้อยู่กับความสงบในใจ ก็เพียงพอแล้วสำหรับพ่อ"

พ่อแสงเดินกลับกระท่อมอย่างช้าๆ แสงจันทร์เริ่มส่องสว่างบนผืนน้ำ เป็นสัญญาณของการเริ่มต้นของอีกคืนหนึ่ง ชีวิตของพ่อแสงดำเนินไปอย่างเรียบง่าย สงบ และเปี่ยมด้วยปัญญา เขาได้ค้นพบสมบัติอันล้ำค่าที่แท้จริงแล้ว นั่นคือใจที่สงบนิ่ง ปราศจากความยึดมั่นถือมั่นทั้งปวง เป็นสมบัติที่ไม่มีวันเสื่อมคลาย ไม่ว่าโลกภายนอกจะเปลี่ยนแปลงไปเช่นไรก็ตาม