ตอนที่ 8 — ลมหายใจแห่งปัจจุบัน

สภาพของคุณตาบุญทรุดลงอย่างรวดเร็วในช่วงสองสามวันที่ผ่านมา ร่างกายที่เคยมีความหวังว่าจะมีชีวิตอยู่เพื่อถ่ายทอดประสบการณ์อันล้ำค่าให้แก่นารา กำลังบอกใบ้ถึงการจากลาที่ใกล้เข้ามาทุกที เสียงหอบหายใจของคุณตาเริ่มถี่ขึ้นเป็นระยะ แต่แววตาของท่านยังคงเปี่ยมด้วยความสงบและเมตตา ราวกับดวงประทีปที่แม้จะริบหรี่ลง แต่แสงแห่งปัญญาก็ยังคงส่องสว่างจับใจผู้ที่ได้พบเห็น

นารารู้สึกใจหายทุกครั้งที่เห็นคุณตาบุญเหนื่อยหอบ เธออดเป็นห่วงไม่ได้ ‌แต่ก็พยายามนำคำสอนที่คุณตาเคยพร่ำบอกมาใช้ เฝ้าดูอาการของท่านอย่างตั้งใจ แต่ไม่ปล่อยให้ใจเข้าไปปรุงแต่งกับความรู้สึกกลัวหรือเสียใจจนเกินไป เธอพยายามรักษาสมดุลของจิตใจ ให้เหมือนกับผืนน้ำที่แม้จะมีคลื่นลมพัดผ่าน แต่ก็ยังคงความใสสะอาดอยู่เบื้องล่าง

“คุณตาคะ” นาราเอ่ยเรียกเบาๆ พลางจับมือเหี่ยวย่นของคุณตาไว้เบาๆ ​เพื่อให้กำลังใจ ความอบอุ่นจากฝ่ามือเล็กๆ ของเธอส่งผ่านไปยังผิวหนังที่อ่อนล้า “วันนี้คุณตาดูเหนื่อยมากเลยนะคะ” น้ำเสียงของเธอเจือด้วยความห่วงใยอย่างปิดไม่มิด

คุณตาบุญลืมตาขึ้นช้าๆ เปลือกตาที่หนักอึ้งค่อยๆ เผยให้เห็นดวงตาที่เคยฉายแววสดใส แต่บัดนี้กลับดูโรยราลงไปมาก ‍ท่านมองหน้านาราแล้วยิ้มบางๆ รอยยิ้มนั้นอ่อนโยนราวกับสายลมยามเช้า “ก็เป็นไปตามธรรมชาติของร่างกายนะหนู มันก็ทำงานมานานแล้ว ถึงเวลาพักผ่อนบ้าง” เสียงของท่านแหบพร่า แต่ทุกถ้อยคำยังคงหนักแน่นและเต็มไปด้วยความเข้าใจในสัจธรรม

นารารู้สึกเหมือนมีก้อนบางอย่างมาจุกอยู่ที่ลำคอ เธอพยายามกลืนมันลงไป ‌แต่ความรู้สึกอัดอั้นก็ยังคงอยู่ “คุณตาเคยกลัวไหมคะ ว่าจะไม่ได้ทำในสิ่งที่อยากทำ หรือมีเรื่องค้างคาใจก่อนจะจากไป” คำถามนี้เป็นสิ่งที่เธอกังวลเกี่ยวกับตัวเองมาตลอด เธอมีแผนการในชีวิตมากมาย แต่ก็มักจะผลัดวันประกันพรุ่งอยู่เสมอ ปล่อยให้ความฝันเหล่านั้นเป็นเพียงภาพลวงตาที่ยังไม่เคยได้สัมผัส

คุณตาบุญหลับตาลงช้าๆ ‍พลางถอนหายใจแผ่วเบา “ตอนเป็นหนุ่มๆ ก็เคยเป็นอย่างนั้นแหละหนู อยากทำโน่นทำนี่ มีความฝันมากมาย อยากจะสร้างตัว อยากจะเดินทางไปในที่ต่างๆ อยากจะประสบความสำเร็จในแบบที่คนอื่นชื่นชม” ​ท่านหยุดไปครู่หนึ่ง ราวกับกำลังย้อนรำลึกถึงอดีตที่ผ่านมา “แต่พอวันเวลาผ่านไป ประสบการณ์มันก็สอนให้เราเห็นว่า การที่เราไปยึดติดกับ ‘อนาคต’ ที่ยังมาไม่ถึง หรือ ​‘อดีต’ ที่ผ่านไปแล้ว มันไม่ได้ทำให้เรามีความสุขเลย มีแต่ทำให้เราทุกข์ใจ”

“ทำไมถึงเป็นอย่างนั้นคะคุณตา” นาราถามด้วยความใคร่รู้ เธอรู้สึกว่าทุกคำพูดของคุณตาเปรียบเสมือนน้ำทิพย์ที่ชโลมจิตใจที่กระหายใคร่รู้ของเธอ

“ก็เพราะว่าอดีตมันผ่านไปแล้ว เราแก้ไขอะไรไม่ได้ ส่วนอนาคตมันยังมาไม่ถึง ​เราก็ไม่รู้ว่ามันจะเป็นอย่างไร การที่เราเอาใจไปผูกติดอยู่กับสิ่งเหล่านั้น มันก็เหมือนเรากำลังวิ่งไล่จับเงาที่ไม่มีวันจับได้จริง ยิ่งวิ่งก็ยิ่งเหนื่อย ยิ่งวิ่งก็ยิ่งท้อ” คุณตาบุญอธิบายอย่างใจเย็น “แต่สิ่งเดียวที่เรามีอยู่จริง คือ ‘ตอนนี้’ คือ ‘ปัจจุบันขณะ’ นี่แหละหนู”

“แล้วคุณตาอยู่กับปัจจุบันได้ยังไงคะ” นาราถาม เธอรู้สึกว่าคำสอนนี้เป็นสิ่งที่เธอต้องการอย่างยิ่งในชีวิต

“ก็แค่รู้ในสิ่งที่กำลังทำอยู่” คุณตาบุญตอบเสียงแผ่ว “หายใจเข้าก็รู้ว่าหายใจเข้า หายใจออกก็รู้ว่าหายใจออก กินข้าวก็รู้ว่ากำลังกินข้าว เดินก็รู้ว่ากำลังเดิน ทำอะไรก็รู้ในสิ่งที่กำลังทำ ณ ตอนนี้ ไม่ต้องคิดถึงเมื่อวาน ไม่ต้องกังวลถึงพรุ่งนี้ แค่รู้ว่าเรากำลังมีชีวิตอยู่ตรงนี้ เดี๋ยวนี้”

นาราเคยได้ยินเรื่องการเจริญสติ การอยู่กับปัจจุบันขณะมาบ้างจากหนังสือธรรมะที่เคยอ่านผ่านๆ ตา แต่เธอไม่เคยคิดว่ามันจะมีความหมายและจับต้องได้จริงขนาดนี้ จนกระทั่งได้ยินจากปากของคุณตาบุญ คำพูดของท่านไม่ได้เป็นเพียงทฤษฎี แต่เป็นประสบการณ์ที่ผ่านการปฏิบัติและตกผลึกมาแล้วทั้งชีวิต

“มันเหมือนเรากำลังเดินอยู่บนทางเดินเส้นหนึ่งนะหนู” คุณตาบุญเปรียบเทียบ สายตาของท่านมองออกไปนอกหน้าต่าง ราวกับกำลังมองเห็นภาพทางเดินนั้นอยู่จริง “ถ้าเรามัวแต่กังวลกับปลายทางที่อยู่ไกลลิบ ว่าเมื่อไหร่จะถึง เมื่อไหร่จะสำเร็จ หรือมัวแต่เสียดายเส้นทางที่เราเดินผ่านมาแล้ว ว่าน่าจะเลือกทางนั้น น่าจะทำแบบนี้ เราก็จะไม่ได้เห็นความสวยงามของสองข้างทางที่เรากำลังก้าวเดินอยู่ตอนนี้ ไม่ได้สัมผัสถึงสายลมที่พัดผ่าน ไม่ได้ยินเสียงนกร้อง ไม่ได้ชื่นชมดอกไม้ที่เบ่งบาน”

“แล้วถ้าปลายทางนั้นคือความตายล่ะคะ เรายังจะมองเห็นความสวยงามได้อยู่เหรอคะ” นาราถามด้วยน้ำเสียงจริงจัง ความตายเป็นเรื่องที่เธอหวาดกลัวมาตลอด และการที่ได้พูดคุยกับผู้ที่กำลังเผชิญหน้ากับมันอย่างสงบ ทำให้เธออยากรู้ความจริงจากใจของท่าน

“ได้สิหนู” คุณตาตอบหนักแน่น แววตาของท่านฉายประกายแห่งความมั่นคง “ถ้าเราอยู่ในปัจจุบันขณะ เราก็จะเห็นความสวยงามได้เสมอ ไม่ว่าสิ่งที่เรากำลังเผชิญอยู่จะเป็นอะไร ความตายมันก็แค่ส่วนหนึ่งของเส้นทางชีวิต เหมือนป้ายบอกทางว่าเรากำลังจะเปลี่ยนผ่านไปสู่สิ่งใหม่ ไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางครั้งใหม่ที่ไม่มีใครรู้ว่าจะเป็นอย่างไร แต่เราก็แค่ยอมรับมันด้วยใจที่สงบ”

คุณตาบุญยกมือขึ้นช้าๆ พลางกุมมือของนาราไว้ “ลองดูสิหนู ลองแค่หายใจเข้าลึกๆ แล้วรับรู้ว่าลมหายใจกำลังผ่านเข้าสู่ร่างกาย หายใจออกช้าๆ แล้วรับรู้ว่าลมหายใจกำลังผ่านออกไป ไม่ต้องคิดอะไร ไม่ต้องตัดสิน ไม่ต้องพยายามเปลี่ยนแปลงอะไร แค่เฝ้าดูมันอย่างสงบ เหมือนเรากำลังดูสายน้ำที่ไหลไปเรื่อยๆ”

นาราลองทำตามที่คุณตาบอก เธอหลับตาลงช้าๆ สูดหายใจเข้าลึกๆ ผ่านจมูก ปอดของเธอขยายออก และรับรู้ถึงลมหายใจที่เย็นสบาย จากนั้นก็ผ่อนลมหายใจออกช้าๆ รับรู้ถึงความอบอุ่นที่ไหลผ่านริมฝีปาก เธอทำเช่นนั้นอยู่หลายครั้ง ซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยมีเสียงหอบหายใจของคุณตาเป็นจังหวะคลอ

เป็นครั้งแรกที่เธอรู้สึกถึงความชัดเจนของลมหายใจตัวเองอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ปกติเธอจะหายใจไปโดยอัตโนมัติ ไม่ได้ใส่ใจอะไร แต่ตอนนี้ ทุกๆ ลมหายใจเข้าออกล้วนมีความหมาย มีความรู้สึกที่แตกต่างกัน เธอรู้สึกถึงการเคลื่อนไหวของกระบังลม การขยายตัวของช่องอก และการไหลเวียนของอากาศภายในร่างกาย เธอลืมความกังวลเรื่องงาน ลืมความกังวลเรื่องอนาคต และความเสียใจในอดีตไปชั่วขณะ มีเพียงลมหายใจเข้าและลมหายใจออกเท่านั้นที่อยู่ในความรับรู้ของเธอ

ความสงบเย็นอย่างประหลาดค่อยๆ แผ่ซ่านไปทั่วร่างกายและจิตใจของเธอ มันเป็นความรู้สึกที่คล้ายกับเวลาที่คลื่นสงบลงหลังจากพายุพัดผ่านไป ท้องฟ้ากลับมาสดใส และผืนน้ำกลับมานิ่งสงบ เธอรู้สึกเหมือนได้กลับมาอยู่กับตัวเองอย่างแท้จริง เป็นครั้งแรกที่เธอได้ยินเสียงหัวใจเต้นอย่างชัดเจน เป็นครั้งแรกที่เธอรู้สึกถึงการมีอยู่ของตัวเองอย่างลึกซึ้ง

“เป็นยังไงบ้างหนู” คุณตาบุญถามขึ้น เสียงแหบพร่าแต่เต็มไปด้วยความเมตตา ราวกับท่านรู้ว่าเธอได้พบเจอสิ่งใด

นาราค่อยๆ ลืมตาขึ้น ใบหน้าของเธอปรากฏรอยยิ้มที่แท้จริง เป็นรอยยิ้มที่มาจากภายใน ไม่ใช่รอยยิ้มที่สร้างขึ้นเพื่อซ่อนความกังวล “มัน… มันสงบมากเลยค่ะคุณตา เหมือนโลกทั้งใบมันหยุดนิ่งไปชั่วขณะ มีแค่หนูกับลมหายใจ”

“นั่นแหละหนู ‘ปัจจุบันขณะ’ มันอยู่ตรงนี้เสมอ เพียงแต่ใจเรามักจะหนีมันไปหาอดีตหรืออนาคตอยู่เรื่อยๆ” คุณตาบุญกล่าว “การอยู่กับลมหายใจ มันคือการดึงใจของเราให้กลับมาอยู่กับปัจจุบัน มาอยู่กับตัวเราเอง เป็นเหมือนสมอเรือที่ยึดเราไว้กับท่า ไม่ให้ลอยเคว้งคว้างไปกับกระแสความคิด”

คุณตาบุญมองนาราด้วยแววตาที่อ่อนโยน “ลมหายใจนี่แหละหนู คือเพื่อนที่ดีที่สุดของเรา มันอยู่กับเราตั้งแต่เกิดจนตาย ไม่เคยทอดทิ้งเราไปไหน การที่เราได้รู้จักและเป็นมิตรกับลมหายใจของเราเอง มันคือการที่เราได้รู้จักและเป็นมิตรกับตัวเองอย่างแท้จริง”

คืนนั้น นาราตัดสินใจลองฝึกการหายใจแบบที่คุณตาบุญสอนอีกครั้ง ก่อนที่จะผล็อยหลับไปในเช้าตรู่ที่ไร้ความกังวล เธอนอนหลับลึกกว่าที่เคย ตื่นขึ้นมาพร้อมกับความสดชื่นที่ไม่เคยรู้สึกมาก่อน ร่างกายที่เคยอ่อนล้ากลับฟื้นคืนพลัง จิตใจที่เคยว้าวุ่นกลับสงบเย็น การเริ่มต้นวันใหม่ด้วยการหายใจรับรู้ถึงลมหายใจเข้าออก ทำให้เธอรู้สึกว่าเธอมีสติและพร้อมรับมือกับทุกสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นในวันนั้น

เธอเริ่มนำการฝึกนี้มาใช้ในระหว่างวันทำงานด้วยเช่นกัน เวลาที่รู้สึกเหนื่อยล้า หรือเริ่มรู้สึกหงุดหงิดกับปัญหาต่างๆ เธอก็จะหยุดชั่วขณะ สูดหายใจเข้าลึกๆ และรับรู้ถึงลมหายใจของตัวเอง ความเครียดและความหงุดหงิดก็จะค่อยๆ คลี่คลายลง ทำให้เธอสามารถกลับมาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และที่สำคัญคือเธอรู้สึกว่าตัวเองมีความสุขกับงานที่ทำมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เธอไม่ได้มองว่างานเป็นภาระอีกต่อไป แต่เป็นโอกาสที่จะได้ฝึกฝนสติและอยู่กับปัจจุบัน

คุณตาบุญกำลังสอนเธอมากกว่าแค่เรื่องความตาย แต่กำลังสอนเธอถึงวิธีการใช้ชีวิตอย่างแท้จริง การอยู่ในปัจจุบันขณะ ไม่ใช่แค่คำสอนที่สวยงามในตำรา แต่เป็นกุญแจสำคัญในการปลดล็อกความสงบสุขในชีวิตประจำวันของเธอ เป็นเหมือนแผนที่ที่นำทางเธอให้กลับมาสู่บ้านที่แท้จริงของจิตใจ ซึ่งก็คือปัจจุบันขณะนั่นเอง เธอเริ่มเข้าใจแล้วว่า ความสุขที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การวิ่งไล่ตามความสำเร็จในอนาคต หรือการจมปลักอยู่กับอดีตที่ผ่านไปแล้ว แต่ความสุขนั้นอยู่ตรงนี้ ตรงที่ลมหายใจเข้าออกอยู่เสมอ ไม่ว่าสถานการณ์ภายนอกจะเป็นเช่นไร ภายในจิตใจของเธอก็ยังคงมีพื้นที่แห่งความสงบที่สามารถกลับไปพึ่งพิงได้เสมอ ตราบใดที่เธอยังคงมีลมหายใจ